Trong tiến trình đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng phục vụ quản lý, điều hành và phát triển. Đối với ngành lâm nghiệp, là lĩnh vực có phạm vi quản lý rộng, dữ liệu phân bố từ Trung ương đến địa phương, gắn với tài nguyên rừng, đất đai, đa dạng sinh học, phòng cháy chữa cháy rừng, lâm sản, dịch vụ môi trường rừng và nhiều hoạt động kinh tế – xã hội, thì yêu cầu xây dựng một hệ thống dữ liệu thống nhất, đồng bộ, có khả năng kết nối và chia sẻ ngày càng trở nên cấp thiết.
Từ những thực tiễn đó, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đang tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng Thông tư quy định Kiến trúc dữ liệu, Khung quản trị, quản lý dữ liệu và Từ điển dữ liệu lĩnh vực lâm nghiệp. Dự thảo được xây dựng trên cơ sở cụ thể hóa các định hướng, yêu cầu về dữ liệu, quản trị dựa trên dữ liệu và chuyển đổi số theo các chủ trương, quy định của Trung ương, Chính phủ và của Bộ.
Từ yêu cầu chuyển đổi số đến yêu cầu quản trị ngành bằng dữ liệu
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định dữ liệu và công nghệ chiến lược là những nội dung trọng tâm, cốt lõi, trong đó thể chế cần được hoàn thiện và đi trước một bước. Nghị quyết cũng đặt mục tiêu hoàn thiện việc xây dựng, kết nối, chia sẻ đồng bộ các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và khai thác hiệu quả tài nguyên số.
Cùng với đó, các quy định về quản trị dựa trên dữ liệu và kết nối, chia sẻ dữ liệu đã được cụ thể hóa qua nhiều văn bản như Nghị định số 165/2025/NĐ-CP, Nghị định số 194/2025/NĐ-CP, Nghị định số 278/2025/NĐ-CP và Quyết định số 2439/QĐ-TTg. Đặc biệt, Khung kiến trúc dữ liệu, khung quản trị, quản lý dữ liệu và từ điển dữ liệu nông nghiệp và môi trường được Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành tại Quyết định số 1805/QĐ-BNNMT ngày 19/5/2026 là cơ sở để xây dựng các quy định dữ liệu chuyên ngành, áp dụng thống nhất từ Trung ương đến địa phương.
Đối với lĩnh vực lâm nghiệp, yêu cầu này xuất phát không chỉ từ định hướng chuyển đổi số mà còn từ thực tiễn quản lý. Các hệ thống cơ sở dữ liệu lâm nghiệp đang từng bước được xây dựng và phát triển, song việc tích hợp, chia sẻ, đồng bộ giữa các hệ thống còn gặp khó khăn; dữ liệu có thể bị trùng lặp, thiếu đồng nhất, khó kiểm chứng chất lượng; trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong tạo lập, cập nhật, quản lý và khai thác dữ liệu chưa được xác định đầy đủ; đồng thời chưa hình thành một bộ từ điển dữ liệu thống nhất phục vụ kết nối và chia sẻ.
Dự thảo Thông tư vì vậy hướng tới việc hình thành một khung thống nhất để dữ liệu lâm nghiệp được tạo lập, quản lý, kết nối, chia sẻ và khai thác xuyên suốt, qua đó tạo nền tảng cho quản lý nhà nước, chỉ đạo điều hành, cung cấp dịch vụ công, nghiên cứu khoa học và các hoạt động sản xuất, kinh doanh liên quan đến lâm nghiệp.
09 nhóm dữ liệu tổng thể về lĩnh vực lâm nghiệp
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là xác định 09 nhóm dữ liệu lĩnh vực lâm nghiệp, gồm: dữ liệu tài nguyên rừng; dữ liệu về phát triển rừng, sử dụng rừng; dữ liệu về quản lý, bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng; dữ liệu về chế biến và thương mại lâm sản; dữ liệu về quản lý rừng đặc dụng, phòng hộ, quản lý thực vật rừng và động vật rừng; dữ liệu về quản lý, truy xuất nguồn gốc lâm sản và xử lý vi phạm; dữ liệu về dịch vụ môi trường rừng; dữ liệu thống kê lâm nghiệp; và dữ liệu khác phục vụ quản lý, điều hành, chia sẻ, phổ biến.
Các nhóm dữ liệu này bao quát từ tài nguyên, phát triển và bảo vệ rừng đến chuỗi giá trị lâm sản, bảo tồn, dịch vụ môi trường rừng, thống kê và hoạt động quản lý ngành. Bên cạnh dữ liệu thuộc tính, dự thảo còn quy định dữ liệu không gian và dữ liệu phi cấu trúc như hình ảnh, phim, âm thanh, hồ sơ, tài liệu và văn bản điện tử, qua đó phản ánh đầy đủ hơn đặc thù dữ liệu của ngành lâm nghiệp.
Kiến trúc dữ liệu cũng được thiết kế theo hướng gắn dữ liệu với toàn bộ quá trình nghiệp vụ. Quy trình nghiệp vụ được thể hiện qua 4 lớp cơ bản: thu thập, tạo lập, cập nhật dữ liệu; tổ chức, lưu trữ và phân tích, xử lý dữ liệu lớn; kết nối, tích hợp, chia sẻ, đồng bộ dữ liệu; khai thác, sử dụng dữ liệu và tạo ra giá trị gia tăng từ dữ liệu.
Cách tiếp cận này hướng tới một nguyên tắc quan trọng trong quản trị dữ liệu: dữ liệu được tạo lập một lần, dùng nhiều lần, chia sẻ có kiểm soát, đúng thẩm quyền và đúng mục đích. Đây cũng là một trong những quan điểm xây dựng dự thảo, cùng với yêu cầu thống nhất mô hình quản lý dữ liệu trong toàn ngành và xác định rõ vai trò, trách nhiệm của chủ sở hữu, chủ quản, người quản lý và người khai thác, sử dụng dữ liệu.
An toàn, an ninh dữ liệu
Cùng với yêu cầu khai thác và chia sẻ, dự thảo đặc biệt chú trọng bảo vệ dữ liệu. Trong kiến trúc tổng thể, an toàn và giám sát được đặt xuyên suốt toàn bộ vòng đời dữ liệu, bao gồm bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu; bảo vệ dữ liệu cá nhân; kiểm soát truy cập; giám sát và ứng cứu sự cố.
Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu cũng phải bảo đảm đúng thẩm quyền, đúng mục đích, phạm vi và đối tượng được phép tiếp cận; đồng thời không làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Dự thảo đồng thời yêu cầu tuân thủ các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật nhà nước, sở hữu trí tuệ và các quy định pháp luật liên quan.
Một điểm mới có ý nghĩa thực tiễn là dự thảo không chỉ quy định về công nghệ hay cấu trúc dữ liệu mà còn đặt ra khung tổ chức quản trị, quản lý dữ liệu và trách nhiệm của từng cấp, từng đơn vị.
Theo dự thảo, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm chủ trì xây dựng, trình Bộ ban hành quy chế quản trị, quản lý dữ liệu lĩnh vực lâm nghiệp và hướng dẫn việc tạo lập, thu nhận, cập nhật, lưu trữ, vận hành, khai thác, sử dụng dữ liệu. Ở địa phương, Sở Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm quản lý dữ liệu, bảo đảm chất lượng dữ liệu và kết nối, đồng bộ với cơ sở dữ liệu lâm nghiệp ở Trung ương; Chi cục Kiểm lâm hoặc cơ quan chuyên ngành trực tiếp quản trị dữ liệu theo phân công, ủy quyền.
Chất lượng dữ liệu được định hướng theo các tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, được đánh giá dựa trên tính đầy đủ, chính xác, kịp thời, nhất quán và duy nhất. Dự thảo cũng quy định quản lý vòng đời dữ liệu và đánh giá các chỉ số hiệu suất dữ liệu định kỳ, tạo cơ sở cho việc rà soát, chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ và từng bước mở rộng khai thác dữ liệu.
Chuẩn hóa bằng Từ điển dữ liệu
Một nền tảng quan trọng khác là Từ điển dữ liệu lĩnh vực lâm nghiệp, trong đó chuẩn hóa các trường thông tin theo 09 nhóm dữ liệu. Từ điển quy định thống nhất các thông tin về thực thể, trường dữ liệu, kiểu dữ liệu, khóa dữ liệu, đơn vị sở hữu, mức độ chia sẻ, mức độ bảo mật, phiên bản và trạng thái… Đây là cơ sở để các hệ thống có thể “hiểu” và kết nối với nhau theo cùng một chuẩn dữ liệu.
Cùng với đó, dự thảo định hướng triển khai các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và nền tảng số lâm nghiệp trên hạ tầng dùng chung của Bộ, bảo đảm khả năng kết nối, đồng bộ và chia sẻ với Trung tâm dữ liệu quốc gia cũng như các hệ thống của bộ, ngành và địa phương.
Khi được hoàn thiện và ban hành, khung kiến trúc dữ liệu, quản trị, quản lý dữ liệu và Từ điển dữ liệu sẽ là cơ sở để xây dựng, nâng cấp, mở rộng các hệ thống thông tin lĩnh vực lâm nghiệp; tăng cường kết nối Trung ương – địa phương; nâng cao chất lượng dữ liệu và hiệu quả khai thác tài nguyên số. Qua đó, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới phương thức quản lý và từng bước hình thành nền quản trị lâm nghiệp hiện đại, thống nhất, liên thông và dựa trên dữ liệu.
Dự kiến, dự thảo Thông tư sẽ được trình ban hành trong tháng 9/2026.