Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đang tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng dự thảo Thông tư quy định về quản lý giống cây trồng lâm nghiệp và các biện pháp lâm sinh. Dự thảo được xây dựng trên cơ sở Luật Lâm nghiệp số 16/2017/QH14 đã được sửa đổi, bổ sung và Nghị định số 35/2025/NĐ-CP ngày 25/02/2025 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Dự thảo Thông tư quy định tương đối toàn diện từ quản lý giống cây trồng lâm nghiệp; các biện pháp lâm sinh; đến nghiệm thu kết quả các hoạt động đầu tư, hỗ trợ đầu tư về lâm nghiệp, bảo vệ rừng và trồng cây phân tán. Đối tượng áp dụng là tổ chức, hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư có hoạt động liên quan.
Thống nhất quy định theo chuỗi từ giống – lâm sinh – nghiệm thu
Hiện nay, các quy định về quản lý giống cây trồng lâm nghiệp, các biện pháp lâm sinh và nghiệm thu công trình lâm sinh được quy định tại nhiều văn bản khác nhau và đã qua nhiều lần sửa đổi, bổ sung. Việc các quy định có liên quan trực tiếp trong cùng một chuỗi hoạt động từ lựa chọn, sản xuất và sử dụng giống; trồng, chăm sóc, nuôi dưỡng, phục hồi rừng; đến nghiệm thu kết quả đầu tư được quy định phân tán làm tăng số lượng văn bản phải tra cứu, đối chiếu và có thể gây khó khăn trong quá trình áp dụng.
Dự thảo Thông tư được xây dựng theo hướng kế thừa các quy định còn phù hợp, rà soát các nội dung phát sinh vướng mắc trong thực tiễn và tích hợp trong một văn bản thống nhất. Phạm vi dự thảo gồm quản lý giống cây trồng lâm nghiệp; các biện pháp lâm sinh; nghiệm thu kết quả hoạt động đầu tư, hỗ trợ đầu tư về lâm nghiệp, bảo vệ rừng và trồng cây phân tán. Đối tượng áp dụng là tổ chức, hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư có hoạt động liên quan.
Quản lý giống theo chuỗi, bảo đảm nguồn gốc và chất lượng
Một trong những định hướng của dự thảo là tăng cường quản lý theo chuỗi đối với giống các loài cây trồng lâm nghiệp chính, từ bảo tồn nguồn gen, nghiên cứu, chọn, tạo, phục tráng, lưu giữ giống gốc đến sản xuất, kinh doanh và sử dụng giống; đồng thời khuyến khích áp dụng đối với các giống cây trồng lâm nghiệp khác. Tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm về nguồn gốc, chất lượng giống do mình nghiên cứu, chọn, tạo, sản xuất, kinh doanh theo quy định.
Dự thảo tiếp tục khuyến khích ứng dụng khoa học, công nghệ, công nghệ cao và công nghệ mới trong chọn, tạo, nhân giống, bảo quản giống; khuyến khích xã hội hóa các hoạt động liên quan đến giống cây trồng lâm nghiệp. Đối với bảo tồn nguồn gen, dự thảo quy định việc điều tra, thu thập, đánh giá, tư liệu hóa, lưu giữ và quản lý dữ liệu nguồn gen, tạo cơ sở cho bảo tồn và khai thác bền vững nguồn vật liệu di truyền phục vụ chọn giống.
Rõ hơn về khảo nghiệm, trồng thử nghiệm và công nhận giống, nguồn giống
Dự thảo quy định khảo nghiệm giống cây trồng lâm nghiệp theo vùng sinh thái; giống được khảo nghiệm tại vùng sinh thái nào thì được xem xét công nhận để phát triển tại vùng sinh thái đó và các vùng khác có điều kiện sinh thái tương tự. Thời gian đánh giá kết quả khảo nghiệm dự kiến là 36 tháng đối với loài sinh trưởng nhanh, 72 tháng đối với loài sinh trưởng chậm; đối với loài lâm sản ngoài gỗ, đánh giá qua hai vụ thu hoạch liên tiếp và sản phẩm phải ổn định về số lượng, chất lượng.
Đối với trồng thử nghiệm, dự thảo xác định đối tượng gồm giống bản địa đặc hữu; giống đã được công nhận nhưng đề nghị trồng tại vùng có điều kiện sinh thái khác; giống nhập khẩu lần đầu có năng suất, chất lượng cao, nguồn gốc rõ ràng và có điều kiện sinh thái nơi lấy giống tương đồng với khu vực trồng thử nghiệm. Quy mô trồng thử nghiệm dự kiến từ 02 ha đến 10 ha.
Thẩm quyền công nhận giống cây trồng lâm nghiệp được giao cho Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm. Đối với nguồn giống, thẩm quyền công nhận thuộc cơ quan chuyên môn về lâm nghiệp thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường. Việc quy định rõ thẩm quyền, hồ sơ, trình tự và thời hạn giải quyết nhằm tăng tính minh bạch, thống nhất và thuận lợi cho tổ chức, cá nhân thực hiện.
Tăng trách nhiệm trong sản xuất, kinh doanh và tạo thuận lợi cho hộ tự sản xuất giống để trồng
Đối với loài cây trồng lâm nghiệp chính, dự thảo quy định vật liệu giống và cây giống đưa vào sản xuất, kinh doanh phải được nhân từ giống, nguồn giống đã được công nhận và còn thời hạn sử dụng. Tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh phải lập, lưu giữ hồ sơ phục vụ truy xuất nguồn gốc; công bố tiêu chuẩn áp dụng; chịu trách nhiệm về số lượng, chất lượng giống đã công bố; thực hiện ghi nhãn, thu hồi và xử lý giống không bảo đảm chất lượng theo quy định.
Một nội dung được bổ sung nhằm xử lý vướng mắc từ thực tiễn là trường hợp hộ gia đình, cá nhân tự thu hái hạt giống, tự sản xuất cây giống để trồng trên diện tích rừng thuộc quyền sử dụng hợp pháp của mình, không nhằm mục đích kinh doanh, không cung cấp cho tổ chức, cá nhân khác và không sử dụng cho chương trình, dự án có vốn hoặc hỗ trợ từ ngân sách nhà nước thì không phải thực hiện các yêu cầu về sản xuất, kinh doanh giống quy định tại Điều 7 của dự thảo. Quy định này hướng tới phân biệt rõ hoạt động tự sản xuất để sử dụng với hoạt động sản xuất, kinh doanh giống trên thị trường.
Phân cấp trong xuất khẩu, nhập khẩu giống cây trồng lâm nghiệp
Đối với giống cây trồng lâm nghiệp đã được công nhận, việc xuất khẩu, nhập khẩu thực hiện theo pháp luật về thương mại và quản lý ngoại thương. Đối với giống chưa được công nhận, việc xuất khẩu, nhập khẩu để phục vụ nghiên cứu, khảo nghiệm, quảng cáo, triển lãm, trao đổi quốc tế không vì mục đích thương mại phải được cấp giấy phép.
Đáng chú ý, dự thảo phân cấp cho Sở Nông nghiệp và Môi trường cấp giấy phép đối với tổ chức, cá nhân trên địa bàn, trừ tổ chức thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý. Đối với các tổ chức thuộc Bộ, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm thực hiện theo thẩm quyền được quy định trong dự thảo. Việc phân cấp nhằm rút ngắn đầu mối xử lý, gắn trách nhiệm quản lý với địa phương và tạo thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu, khảo nghiệm, trao đổi giống.
Hoàn thiện các biện pháp lâm sinh theo từng loại rừng và trạng thái rừng
Chương về các biện pháp lâm sinh quy định tương đối đầy đủ các hoạt động: khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên; khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên có trồng bổ sung; nuôi dưỡng rừng tự nhiên; làm giàu rừng tự nhiên; cải tạo rừng tự nhiên; trồng mới rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, rừng sản xuất; trồng lại rừng; chăm sóc và nuôi dưỡng rừng trồng. Đối với từng biện pháp, dự thảo xác định đối tượng áp dụng và yêu cầu kỹ thuật trên cơ sở loại rừng, trạng thái rừng, mật độ cây, độ tàn che, trữ lượng, điều kiện lập địa và mục tiêu quản lý, sử dụng rừng.
Đối với trồng mới rừng đặc dụng, dự thảo định hướng ưu tiên hình thành rừng hỗn giao, nhiều loài; cho phép trồng thuần loài trong trường hợp phù hợp với đặc tính sinh thái của loài hoặc điều kiện lập địa đặc thù. Đối với rừng phòng hộ, mật độ và cơ cấu loài cây được xác định theo loại rừng phòng hộ, điều kiện lập địa, mục tiêu phòng hộ và thiết kế được phê duyệt; mật độ cây trồng chính không thấp hơn 500 cây/ha và ưu tiên cây thân gỗ bản địa lâu năm.
Đối với rừng sản xuất, loài cây trồng chính phải phù hợp với mục đích sản xuất, kinh doanh và điều kiện lập địa; có thể bố trí cây phù trợ, cây lâm sản ngoài gỗ, cây công nghiệp hoặc cây ăn quả phù hợp để cải tạo đất, hỗ trợ cây trồng chính sinh trưởng, phát triển. Dự thảo đồng thời bổ sung các yêu cầu kỹ thuật nhằm hạn chế suy giảm năng suất, chất lượng rừng trồng và nguy cơ phát sinh sâu, bệnh qua nhiều chu kỳ kinh doanh.
Thống nhất quy định về nghiệm thu, tăng tính minh bạch trong tổ chức thực hiện
Dự thảo thống nhất quy định về nghiệm thu đối với hoạt động đầu tư công trình lâm sinh; hỗ trợ đầu tư trồng rừng sản xuất và phát triển lâm sản ngoài gỗ; bảo vệ rừng; trồng cây phân tán. Thời điểm, thành phần, hồ sơ, chỉ tiêu, phương pháp và kết quả nghiệm thu được quy định theo từng nhóm hoạt động, qua đó tạo cơ sở áp dụng thống nhất, hạn chế cách hiểu khác nhau giữa các địa phương.
Về tổ chức thực hiện, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm có trách nhiệm tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn và kiểm tra việc thực hiện trên phạm vi cả nước; xây dựng, ban hành hướng dẫn kỹ thuật đối với các loài cây thuộc phạm vi quản lý. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ đạo cơ quan chuyên môn triển khai, kiểm tra, hướng dẫn trên địa bàn; xây dựng hướng dẫn kỹ thuật đối với loài cây đặc thù và thực hiện các nhiệm vụ thuộc thẩm quyền địa phương.
Bảo đảm chuyển tiếp, hạn chế xáo trộn khi áp dụng quy định mới
Dự thảo quy định chuyển tiếp đối với hồ sơ thủ tục hành chính đã được tiếp nhận trước thời điểm Thông tư có hiệu lực nhưng chưa có kết quả, cũng như đối với văn bản, giấy phép, giấy chứng nhận đã được cơ quan có thẩm quyền ban hành và còn hiệu lực hoặc còn thời hạn. Quy định chuyển tiếp nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và tránh gián đoạn trong quá trình thực hiện.
Tiếp tục hoàn thiện dự thảo
Việc xây dựng Thông tư nhằm hình thành một khuôn khổ quản lý thống nhất, dễ tra cứu và thuận lợi hơn trong tổ chức thực hiện; đồng thời tăng cường quản lý chất lượng giống, nâng cao hiệu quả các biện pháp lâm sinh, đẩy mạnh phân cấp và chuẩn hóa công tác nghiệm thu. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tổ chức lấy ý kiến đối với dự thảo để tiếp tục rà soát tính hợp pháp, tính khả thi và tác động đối với cơ quan quản lý, chủ rừng, cơ sở sản xuất, kinh doanh giống và các tổ chức, cá nhân có liên quan.
Cơ quan soạn thảo đề nghị các cơ quan, tổ chức, cá nhân tiếp tục nghiên cứu, góp ý vào những nội dung của dự thảo, nhất là các quy định có tác động trực tiếp đến sản xuất, kinh doanh và sử dụng giống; công nhận giống, nguồn giống; phân cấp thủ tục hành chính; lựa chọn và thực hiện biện pháp lâm sinh; nghiệm thu kết quả đầu tư, hỗ trợ đầu tư trong lâm nghiệp. Ý kiến góp ý là cơ sở quan trọng để cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo trước khi trình Bộ trưởng xem xét, ban hành.
Phòng Phát triển rừng