Sau gần 5 năm triển khai, Dự án Quản lý rừng bền vững và Bảo tồn đa dạng sinh học (VFBC) đã để lại nhiều dấu ấn tại Vườn quốc gia Cúc Phương. Không chỉ hỗ trợ nguồn lực cho công tác quản lý bảo vệ rừng, dự án còn góp phần xây dựng nền tảng quản trị bảo tồn hiện đại, tăng cường sự tham gia của cộng đồng và tạo động lực cho phát triển bền vững.
Giai đoạn 2021-2025, VFBC triển khai 91 hoạt động tại Cúc Phương, trong đó hoàn thành 85 hoạt động, đạt tỷ lệ 93%. Tổng giá trị thực hiện đạt gần 655 nghìn USD, tương đương 79% nguồn vốn được phân bổ cho Vườn. Những con số này phản ánh hiệu quả thực hiện dự án, nhưng điều đáng ghi nhận hơn là những chuyển biến thực chất trong công tác bảo tồn thiên nhiên.
Khai trương Trung tâm diễn giải môi trường trong khuôn khổ Dự án VFBC
Từ nguồn lực của dự án, năng lực quản lý bảo vệ rừng được tăng cường; hệ thống tuần tra, giám sát đa dạng sinh học từng bước được chuẩn hóa; đội ngũ cán bộ được đào tạo bài bản hơn; trang thiết bị phục vụ công tác bảo tồn được bổ sung; nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng địa phương trong bảo vệ rừng ngày càng được nâng cao.
Hơn 350 lượt cán bộ, viên chức và người lao động của Vườn quốc gia Cúc Phương đã được đào tạo, tập huấn về quản lý rừng bền vững, bảo tồn đa dạng sinh học, tuần tra SMART, giám sát động vật hoang dã và các công cụ quản lý hiện đại. Đây là nguồn lực quan trọng giúp nâng cao năng lực nội sinh của đơn vị, tạo nền tảng để duy trì hiệu quả bảo tồn ngay cả khi dự án kết thúc.
Một trong những dấu ấn nổi bật của VFBC là thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu và cơ sở khoa học. Hệ thống giám sát đa dạng sinh học được tăng cường với 37 điểm bẫy ảnh trên toàn Vườn quốc gia, thực hiện 4.513 đêm khảo sát và ghi nhận 4.373 phát hiện độc lập về động vật hoang dã.
Hệ thống giám sát đa dạng sinh học bằng bẫy ảnh tại Vườn quốc gia Cúc Phương
Khối lượng dữ liệu thu thập được không chỉ giúp theo dõi hiện trạng các loài mà còn cung cấp cơ sở khoa học phục vụ quản lý thích ứng, đánh giá hiệu quả bảo tồn và xây dựng các chương trình phục hồi loài trong tương lai. Các kết quả theo dõi thực địa cho thấy nhiều chỉ số đa dạng sinh học tiếp tục được duy trì theo hướng tích cực; nhiều loài động vật hoang dã quý hiếm tiếp tục được ghi nhận trong sinh cảnh tự nhiên. Đây là tín hiệu đáng khích lệ đối với công tác bảo tồn tại khu rừng đặc dụng đầu tiên của Việt Nam.
Hình ảnh thu được qua hệ thống bẫy ảnh tại Vườn quốc gia Cúc Phương
Không dừng lại ở phạm vi bảo vệ rừng và đa dạng sinh học, VFBC còn chú trọng gắn kết bảo tồn với phát triển cộng đồng. Các mô hình sinh kế thân thiện với môi trường, phát triển lâm sản ngoài gỗ, du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng và các hoạt động bảo vệ rừng có sự tham gia của người dân đã tạo ra những tác động tích cực tại vùng đệm.
Dự án hỗ trợ trực tiếp cho 280 hộ dân thuộc bốn cộng đồng vùng đệm phát triển chuỗi giá trị cây dược liệu; 31 hộ dân tại Bản Khanh tham gia mô hình du lịch cộng đồng. Tổng số người được hỗ trợ sinh kế và tạo việc làm đạt 330 người, vượt 177% so với mục tiêu ban đầu.
Quan trọng hơn, dự án đã góp phần thay đổi cách tiếp cận trong công tác bảo tồn. Người dân địa phương không còn chỉ là đối tượng thụ hưởng mà đang từng bước trở thành đối tác cùng tham gia quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị của rừng.
Người dân địa phương cùng tham gia quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị của rừng
Theo lãnh đạo Vườn quốc gia Cúc Phương, những kết quả đạt được từ VFBC sẽ là nền tảng để đơn vị tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong bảo tồn, tăng cường giáo dục môi trường, phục hồi các loài nguy cấp, quý hiếm và xây dựng Cúc Phương trở thành trung tâm chia sẻ kinh nghiệm về cứu hộ, phục hồi, tái thả động vật hoang dã và bảo tồn thiên nhiên của Việt Nam.
Nhìn lại gần 5 năm triển khai, giá trị lớn nhất mà VFBC để lại không chỉ là nguồn vốn đầu tư hay số lượng hoạt động đã hoàn thành. Điều quan trọng hơn là dự án đã góp phần hình thành một mô hình bảo tồn hiện đại, nơi rừng được bảo vệ tốt hơn, động vật hoang dã có thêm cơ hội phục hồi và cộng đồng trở thành một phần của giải pháp bảo tồn. Đó cũng chính là những giá trị bền vững sẽ tiếp tục được phát huy tại Cúc Phương trong nhiều năm tới./.